Тойрог зам улам “хөл хөдөлгөөнтэй” болж байна
Сансар огторгуй улам бүр ачаалалтай орчин болж, мянга мянган хиймэл дагуул, пуужингийн үлдэгдэл, хуучин төхөөрөмжийн хэлтэрхийнүүд секундэд хэдэн километрийн хурдтайгаар зэрэгцэн хөдөлж байна. Ийм орчинд хэдхэн арван метрийн зөрүү ч ноцтой мөргөлдөөн, гинжин ослын эрсдэлийг өсгөнө.
Энэ нөхцөлд SpaceX тойрог зам дахь объектуудыг илүү нарийвчлалтай хянаж, мөргөлдөөнөөс урьдчилан сэргийлэх зорилготой сансрын нөхцөл байдлын талаарх мэдлэгийн Stargaze системийг танилцууллаа. Системийн зорилго нь бараг бодит цагийн горимд ойртолт, мөргөлдөх эрсдэлийг тооцоолж, операторуудад анхааруулга өгөхөд чиглэж байна.
Stargaze хэрхэн ажилладаг вэ
Stargaze-ийн тулгуур нь SpaceX-ийн одоо тойрог замд ажиллаж буй бараг 10,000 Starlink хиймэл дагуул гэж тайлбарлажээ. Эдгээр дагуул бүр оддын мөрдөгч камер (одод руу чиглүүлэхэд ашигладаг мэдрэгч)-тай бөгөөд Stargaze-ийн хүрээнд уг төхөөрөмжүүд өөр үүрэг гүйцэтгэж эхэлсэн байна. Өөрөөр хэлбэл, зөвхөн чиглүүлэлт хийхээс гадна тойрог зам дахь бусад объектуудыг “барьж”, ажиглалтын мэдээлэл цуглуулдаг болжээ.
Мэдээллийн дагуу Stargaze өдөрт ойролцоогоор 30 сая ажиглалт бүртгэж, энэ өгөгдөл дээр үндэслэн объектуудын тойрог замыг тооцоолон, ойртолтыг урьдчилан таамаглаж, холболтын өгөгдлийн мессеж (CDM) үүсгэнэ. Салбарын төлөөлөгчдийн зарим нь нэг объектыг өдөрт мянган удаа ажиглах боломж бүрдвэл сансрын аюулгүй байдалд “эргэлтийн цэг” болж магадгүй гэж үзэж байна.
2025 оны 12-р сарын “бараг осол”
SpaceX Stargaze системийн ач холбогдлыг тайлбарлахдаа 2025 оны 12-р сард болсон ойртолтын жишээг дурджээ. Тухайн үед Stargaze нэг Starlink хиймэл дагуул үл мэдэгдэх төхөөрөмжтэй ойртох магадлалыг илрүүлсэн бөгөөд эхний тооцоогоор хамгийн бага зай 9 км орчим байх ёстой байсан нь харьцангуй аюулгүй гэж үзэгдэх түвшин байв.
Гэвч чухал мөчөөс таван цагийн өмнө нөгөө төхөөрөмж маневр хийснээр зай 60 метр хүртэл огцом багассан байна. Систем траекторийн тооцоог шинэчилж, улмаар Starlink хиймэл дагуул зайлсхийх маневр хийжээ. Хэрэв ажиглалтын давтамж багатай, эсвэл өгөгдөл боловсруулах хугацаа удааширсан бол эрсдэлээс зайлсхийх боломжгүй байж болзошгүйг компани онцолсон байна.
Үнэгүй ашиглуулна, гэхдээ “өгөгдөл солилцох” нөхцөлтэй
SpaceX уг платформыг бүх операторуудад үнэ төлбөргүй нээх төлөвтэй ч заавал биелүүлэх нэг нөхцөл тавьж байна. Энэ нь эпимеридийн өгөгдөл, өөрөөр хэлбэл хиймэл дагуулын тойрог замын нарийвчилсан мэдээлэл болон төлөвлөсөн маневрын өгөгдлийг харилцан солилцох шаардлага юм.
Логик нь энгийн: ямар ч гаднын ажиглалтын систем тухайн операторын хийх гэж буй маневрыг яг таг таамаглах боломжгүй. Төлөвлөгөө, траектороо урьдчилан хуваалцвал яаралтай маневрын тоо багасч, “гинжин” мөргөлдөөний эрсдэл буурах боломжтой гэж үзэж байна. Зарим шинжээч энэ хүрээнд түлшний үлдэгдэл, маневрлах чадвар зэрэг нэмэлт мэдээлэл солилцвол аль төхөөрөмж маневр хийх ёстойг шийдэхэд илүү тодорхой болно гэж ярьжээ.
Өрсөлдөөн үү, зохицуулалт уу: TraCSS-тай давхцах асуудал
Stargaze нэвтрүүлэлт АНУ-ын Сансрын Худалдааны Газрын боловсруулж буй TraCSS (сансрын замын хөдөлгөөний зохицуулалтын систем) платформын хүрээнд өрнөж байгаа үеэр давхцаж байна. TraCSS нь 2018 оны АНУ-ын Сансрын бодлогын удирдамжид тусгагдсан бөгөөд цэргийн мөрдөх системийн иргэний хувилбарыг бий болгох зорилготой гэж тайлбарлагддаг.
Гэвч төсөв, бодлогын маргаанаас шалтгаалан TraCSS-ийн ирээдүй хэдэнтээ эргэлзээнд орж байсан талаар мөн дурдсан байна. Энэ нь төр үнэ төлбөргүй өгөгдөл хангах ёстой юу, эсвэл зах зээл өөрөө ийм зохицуулалтыг бий болгох уу гэх мэт маргааныг дахин өдөөж байгаа юм.
Нөгөө талд, мэргэжилтнүүд нэг бодит асуудлыг онцолж байна: сансрын нөхцөл байдлын талаар мэдээлэх өөр өөр системүүд нэг объектын ойртолтын талаар өөр өөр урьдчилсан тооцоо гаргах тохиолдол байдаг. Операторуудын хувьд энэ нь зөрчилтэй сэрэмжлүүлэг авч, “аль эх сурвалжид итгэх вэ” гэсэн эргэлзээ үүсгэдэг.
“Тойрог замын соёл”-ыг өөрчлөх оролдлого
Stargaze нь зөвхөн технологийн шинэ үйлчилгээ биш, харин тойрог зам дахь харилцан ажиллагааны хэв маягийг өөрчлөх оролдлого гэж тайлбарлагдаж байна. Дэлхийн нам тойрог замд нөөц гэдэг нь зөвхөн давтамж, байрлал биш, хамгийн гол нь урьдчилан таамаглах чадвар болж хувирч байна гэсэн санааг нийтлэл онцолжээ.
Өгөгдөл нэмэгдэх тусам зохицуулалтын хэрэгцээ мөн өснө. Хэрэв операторууд үнэхээр төхөөрөмжүүдийнхээ тухай мэдээллийг нээлттэй солилцож эхэлбэл энэ нь сансрын үйл ажиллагааг илүү хариуцлагатай болгох алхам байж магадгүй гэж дүгнэсэн байна. 20-р зуунд сансар өрсөлдөөний талбар байсан бол 21-р зуунд хамтын хариуцлагын орон зай болж хувирч байна гэсэн санаагаар нийтлэл төгсөж байна.
