Гол зорилго нь “бутлах” биш, чиглэлийг нь өөрчлөх
Астероидыг цөмийн цэнэгээр дэлбэлэх санаа поп соёлд олон жил яригдсан ч бодит нөхцөлд үр дүн өгөх эсэх нь маргаантай хэвээр байсаар ирсэн. Nature Communications-д нийтлэгдсэн шинэ судалгаанд зарим нөхцөлд ийм арга бодитоор хэрэгжих боломжтойг харуулжээ.
Судлаачдын гол санаа нь астероидыг үйрүүлэхээс илүү түүний траекторыг өөрчлөхөд оршино. Учир нь том биетийг шууд дэлбэлбэл хэдэн арван, бүр хэдэн зуун хэлтэрхий үүсэж, тэдгээр нь тус бүр өөрөө эрсдэл хэвээр үлдэх магадлалтай. Иймээс “устгах” биш, “хазайлгах” нь бодит зорилго гэж тайлбарлажээ.
Гэхдээ үүнийг бодит орчинд турших боломж хязгаарлагдмал. Нэгдүгээрт, сансарт цөмийн дэлбэрэлт хийх асуудал олон улсын зохицуулалтад багтдаг. Хоёрдугаарт, бодит аюулын үед туршилт хийх цаггүй тул арга ажиллах эсэх нь онол, загварчлал, лабораторийн туршилтаар л баталгаажих ёстой. Тиймээс судлаачид цөмийн дэлбэрэлтийн орчныг лабораторид “дуурайлган” хийх замыг сонгосон байна.
CERN дээр “цөмийн ойролцоо дэлбэрэлт”-ийг протон цацрагаар дуурайжээ
Олон улсын эрдэмтдийн баг CERN-ийн Super Proton Synchrotron хурдасгуурыг ашиглан туршилт хийсэн байна. Бодит дэлбэрэлтийн оронд 440 ГэВ энергитэй хүчирхэг протоны цацрагаар өндөр энергийн огцом оролт, цочролын нөлөөг дуурайлган үзүүлжээ. Судалгааны зорилго нь “астероидын ойролцоо цөмийн дэлбэрэлт болсон тохиолдолд материал хэрхэн хариу үйлдэл үзүүлэх вэ” гэдгийг хэмжихэд чиглэсэн.
Туршилтад Аргентинаас олдсон төмөр солир болох Campo del Cielo солирын хэлтэрхийг сонгосон нь металл ихтэй астероидын төлөөлөх материал гэж үзсэнтэй холбоотой. Дээжийг нийт 27 удаагийн богино боловч маш хүчтэй импульст өртүүлж, дараа нь Доплер чичиргээ болон температурын мэдрэгчээр материалын дотоод өөрчлөлтийг хэмжжээ.
Хүлээлтээс өөр үр дүн: “нуранги” биш, тогтворжилт ажиглагдсан
Туршилтын гол дүгнэлт нь металл ихтэй материал цочролт орчинд задарч бутрахын оронд тогтворжих шинж илүү хүчтэй илэрсэн явдал байв. Өөрөөр хэлбэл, загварчлалаар төсөөлж байснаас илүү тэсвэртэй, зарим талаараа “илүү бат бөх” зан төлөв үзүүлсэн гэж судлаачид тайлбарласан байна.
Энэ нь онолын хувьд металл астероидын ойролцоо зөв байрлуулсан цөмийн цэнэг нь объектыг сүйрлийн хэмжээнд үйрүүлэхгүйгээр, харин чиглэлээс нь хазайлгах боломж бий гэсэн санааг дэмжинэ. Ингэснээр “сансрын салют” шиг хэлтэрхийн бороо үүсгэх эрсдэл буурч, траекторын хяналттай өөрчлөлт хийх хувилбар бодитой болж магадгүй гэж үзжээ.
Нэг том хязгаар: бүх астероид ижил бүтэцтэй биш
Судлаачид энэ дүгнэлт бүх төрлийн астероидод шууд хамаарна гэж үзэх боломжгүйг онцолсон. Жишээлбэл, 66 сая жилийн өмнө дэлхийтэй мөргөлдөж үлэг гүрвэлүүдийн мөхөлтэй холбогддог Чиксулубын биетийг металл биш, харин чулуурхаг, нүүрстөрөгчийн (C төрлийн) найрлагатай байсан гэж үздэг. Ийм объектын бүтэц өөр тул дэлбэрэлтийн нөлөөн дор яг адилхан хариу үйлдэл үзүүлэх эсэх нь тодорхойгүй хэвээр байна.
Энэ удаагийн ажил нь загварчлахад харьцангуй “цэвэр” нэгэн төрлийн металл материал дээр төвлөрсөн гэдгийг судлаачид хүлээн зөвшөөрсөн. Дараагийн шатанд илүү төвөгтэй, чулуурхаг найрлагатай дээжүүд дээр ижил төрлийн туршилтыг өргөжүүлэх зорилт тавьжээ.
Цөмийн хувилбар нь “сүүлчийн сонголт” хэвээр
Астероидын чиглэлийг өөрчлөх өөр арга аль хэдийн туршигдсан. NASA 2021 онд DART (Double Asteroid Redirection Test) даалгавраар жижиг астероидын тойрог замыг кинетик цохилтоор өөрчилж, дэлбэрэлтгүйгээр траекторт нөлөөлж болдгийг харуулсан. Гэвч ийм арга нь хангалттай эрт илрүүлэлт, бэлтгэлийн хугацаа шаарддаг.
Тиймээс цөмийн сонголтыг ихэвчлэн маш том биет, эсвэл богино хугацаанд өөр арга амжихгүй үед хэрэглэх онцгой нөхцөлийн хувилбар гэж авч үздэг. Судалгааны утга нь “маргааш шууд хэрэгжүүлнэ” гэсэн санаа биш, харин тодорхой нөхцөлд цөмийн стратеги заавал хамгийн муу үр дагаварт хүргэдэггүй байж болохыг лабораторийн хэмжээнд нотлох оролдлого юм.
