2019 онд анхны Starlink хиймэл дагуулууд хөөрснөөс хойш энэ хэмжээний “мега одны орд” нь зөвхөн одон орон судлаачдын төдийгүй сансрын нислэгийн аюулгүй байдалтай холбоотой мэргэжилтнүүдийн санааг зовоож эхэлсэн. Эхний жилүүдэд шөнийн тэнгэрт урт гэрэлт мөр үүсгэх, радио одон орны ажиглалтад саад болох асуудал давамгай байсан бол сүүлд иргэний нисэхийн нисгэгчдэд төөрөгдөл үүсгэх, хамгаалагдсан зурваст радио дохио “алдагдсан” гэх мэдээллүүд нэмэгдсэн. Харин энэ удаад илүү ноцтой гэж үзэж буй асуудал шинэ маргааны төвд орж байна.
Маргааны гол цэг: “Starshield” ба ховор ашиглагддаг зурвас дахь идэвхтэй дохио
Шинэ хэлэлцүүлгийн төвд АНУ-ын засгийн газрын нууц ангилалтай гэж яригддаг Starshield хиймэл дагуулын төсөл оржээ. Төслийн өртгийг 1.8 тэрбум ам.доллар гэж үнэлж буй бөгөөд бие даасан ажиглагчдын хэлж буйгаар эдгээр төхөөрөмж радио мужид ер бусын дохио ялгаруулж байгаа аж. Тухайн дохио нь ихэвчлэн сансрын хөлөгтэй команд-удирдлагын харилцаа холбоонд ашиглагддаг бөгөөд Дэлхий рүү ердийн дата дамжуулах зориулалттай зурвас биш гэдгээрээ анхаарал татаж байна.
“Хиймэл дагуулын анчин” Скотт Тилли юуг илрүүлэв
Эдгээр хачирхалтай дохиог “хиймэл дагуулын анчин” гэж танигдсан Канадын сонирхогч одон орон судлаач Скотт Тилли илрүүлсэн гэж мэдээлжээ. Тэр 2018 онд алдагдсан NASA хиймэл дагуулыг олоход тусалснаараа нэрд гарсан хүн. Энэ удаад тэр тоног төхөөрөмжөө тохируулах явцдаа “буруу” гэж тооцогдох давтамжийн мужид анхаарлаа хандуулснаар тойрог замаас ирж буй идэвхтэй дохиог бүртгэсэн байна.
Түүний тайлбарласнаар уг муж нь 2025–2110 МГц-ийн спектр бөгөөд олон улсын дүрэмд голчлон Дэлхийгээс сансрын хөлөг рүү команд дамжуулах зориулалттай гэж ойлгогддог. Гэтэл Тилли тойрог замаас тасралтгүй шинжтэй идэвхтэй сигнал бүртгэж, цааш нь шинжилж үзээд Starshield-тэй хамаарах хиймэл дагуулуудтай холбоотой гэж тогтоосноо мэдэгджээ. Түүний тооцоогоор 2024 онд байршуулалт эхэлснээс хойш энэ зурваст 170 орчим төхөөрөмж “ажиллаж” байгаа гэх дүгнэлтэд хүрсэн байна.
Яагаад энэ нь сансрын нислэгийн аюулгүй байдалд хамаатай вэ
Энэ зурвасын онцлог нь хиймэл дагуул, сансрын хөлөг Дэлхийгээс ирэх командыг хүлээн авахдаа тухайн мужийг “сонсох” явдал. Хэрэв нэг бүсэд олон төхөөрөмж тогтмол шуугиан үүсгэж, идэвхтэй дохио дамжуулж байвал:
- чухал командын дохио “даруулж” хүлээн авалт муудах,
- тойрог зам дахь тээврийн хэрэгслийн хяналт, залруулга хийх команд дамжуулахад хүндрэл үүсэх,
- хүнтэй нислэгийн үед холбооны найдвартай байдалд эрсдэл нэмэгдэх
магадлалтай гэж мэргэжилтнүүд болгоомжлол илэрхийлж байна.
Мөн энэ давтамжийн мужийг НАСА дэлхийн нам тойрог зам дахь хүнгүй болон хүнтэй тээврийн хэрэгслүүдтэй харилцахад ашигладаг гэж үздэг талаар дурдсан байна.
Албан тайлбар дутуу хэвээр
Энэ асуудлын нэг том зангилаа нь албан ёсны тайлбарын хоосон орон зай байна. Нэг талаас SpaceX үндэсний зохицуулагчдын зөвшөөрөлгүйгээр ийм зурваст ажилласан байх магадлал багатай гэж үзэх хүмүүс байхад, нөгөө талаас эдгээр давтамжийг ямар үндэслэлээр, ямар горимоор ашиглаж байгаа талаарх нээлттэй тайлбар одоогоор гараагүй хэвээр байна. Олон улсын цахилгаан холбооны холбоо (ITU) ч мөн тайлбар өгөхөөс татгалзсан гэх мэдээлэл дурдагджээ.
“Чимээгүй” байх ёстой зурваст тасралтгүй сигнал яагаад сонин вэ
Дэлхийгээс команд дамжуулах нь ихэвчлэн богино хугацаанд, шаардлагатай мөчид л хийгддэг тул энэ төрлийн зурвас ерөнхийдөө “бараг чимээгүй” байх нь түгээмэл. Тиймээс тойрог замаас тогтмол идэвхтэй сигнал илэрч байгаа нь нэмэлт эргэлзээ үүсгэж байна.
Түүнчлэн 2025–2110 МГц нь Starlink-ийн интернет үйлчилгээний ашигладаг өндөр зурвасуудтай харьцуулахад өгөгдөл дамжуулах хурд хязгаарлагдмал, хэдхэн үеийн гар утасны холбооны түвшинтэй ойролцоо гэж тайлбарлагдаж байна.
Хиймэл дагуулын “шахцалдаан” эрсдэлийг нэмэгдүүлж байна
Нөхцөл байдлыг хүндрүүлж буй өөр нэг хүчин зүйл нь дэлхийн нам тойрог зам дахь хиймэл дагуулын тоо огцом өссөн явдал. 2019 онд мянга хүрэхгүй байсан бол өнөөдөр 10,000-д дөхсөн бөгөөд өсөлт үргэлжилж байна. Ийм үед радио хөндлөнгийн оролцоо гэх “зөөлөн” асуудал ч сансрын нислэгийн шууд аюулгүй байдалтай холбогдох түвшинд хүрч болзошгүй гэж анхааруулж байна.
Ил тод байдал, давтамжийн хэрэглээний нарийн дүрэм журам тодорхойгүй хэвээр үргэлжилбэл сансрын орчин зөвхөн ачаалалтай биш, ирээдүйн даалгавруудад эрсдэлтэй талбар болж хувирахыг мэргэжилтнүүд онцолж, Starshield-тэй холбоотой маргааныг салбарын “түвэгтэй дохио” гэж нэрлэж байна.
