2025 оны арванхоёрдугаар сарын эхээр НАСА Ангараг гарагийн тойрог замд ажиллаж байсан MAVEN зондтой холбоо тасарсан онцгой нөхцөлтэй тулгарлаа. Арван гаруй жилийн турш Улаан гаригийн агаар мандлыг судалж ирсэн энэ аппарат ээлжит нислэгийн үеэр дохиогоо алдаж, холбоо дахин сэргэхгүй удааширсан тул агентлаг яаралтай горимоор сэргээх ажиллагаа эхлүүлжээ.
Сүүлчийн дохио хэзээ ирсэн бэ
НАСА-гийн мэдээллээр төхөөрөмжөөс ирсэн хамгийн сүүлчийн телеметрийг 2025 оны 12-р сарын 4-нд хүлээн авсан байна. Харин холбоо 12-р сарын 6-нд бүрэн тасарсан гэж үзэж байгаа аж. Түүнээс өмнө системүүд хэвийн ажиллаж, доголдлын илт шинж тэмдэг бүртгэгдээгүй гэж тайлбарлагдсан.
MAVEN Ангараг гарагийн ар хэсгээр дамжин өнгөрөх үед радио холбоо түр хаагдах нь ердийн үзэгдэл. Гэвч энэ удаад аппарат гаригийн цаанаас дахин “гарч ирсний” дараа дохио нь буцаж ирээгүй нь асуудлыг хурцатгасан байна. Годдардын сансрын нислэгийн төвийн инженерүүд үүнийг аппаратад гэнэтийн өөрчлөлт гарсан “аномали” нөхцөл гэж нэрлэж, илүү нарийвчилсан дүн шинжилгээ шаардлагатайг тэмдэглэжээ.
Ямар шалтгаан байж болох вэ
Холбоо тасрах боломжит тайлбаруудын нэг нь чиг баримжааны алдагдал гэж үзэж байна. MAVEN Дэлхийтэй холбогдохдоо нарийн чиглэлтэй антенн ашигладаг тул аппаратад өчүүхэн эргэлт гарахад дохио “зорилтот цонхоос” гулсаж, газрын станцууд хүлээн авч чадахгүй болох эрсдэлтэй. Мөн шинжлэх ухааны хэмжилтийн үеэр мэдээлэл тасалдсан нь гэнэтийн эргэлт, зарим тохиолдолд тойрог замын параметрт өөрчлөлт орсон байж болзошгүйг илтгэж байгааг дурдсан байна.
Үүнээс гадна төхөөрөмж автоматаар аюулгүй горим руу шилжсэн байх, цахилгаан хангамж эсвэл батерейн цэнэглэлттэй холбоотой асуудал үүссэн байх, чиглүүлэлтийн систем эсвэл программ хангамжийн доголдол гарсан байх хувилбаруудыг ч үгүйсгэхгүй байгаа талаар мэдээлжээ.
НАСА холбоог хэрхэн сэргээх гэж оролдож байна
Холбоо сэргээх ажиллагаанд АНУ, Испани, Австрали дахь аварга антеннуудын Deep Space Network сүлжээ гол үүрэг гүйцэтгэж байна. Инженерүүд төхөөрөмж “сонсож” байгаа эсэх нь тодорхойгүй үед ч гүйцэтгэх боломжтой командуудыг илгээх, давтамжийн зурвасуудыг өргөн хүрээнд сканнердах, мөн аппаратаас ирэх боломжит дохионы багахан хэлбэлзлийг Доплерийн эффектоор шинжилж төхөөрөмж хөдөлгөөнтэй эсэх, хэрхэн чиглэж байгааг таамаглах арга хэрэглэж байгаа гэж тайлбарласан.
Ийм төрлийн сэргээх ажиллагаа хэдэн долоо хоног үргэлжлэх боломжтой бөгөөд өмнө нь удаан хугацааны чимээгүй байдлын дараа холбоо дахин сэргэсэн тохиолдлууд НАСА-д байсан гэдгийг мөн онцолжээ.
MAVEN яагаад чухал вэ
MAVEN нь “Ангараг гарагийн агаар мандал ба дэгдэмхий хувьсал” судалгааны аппарат бөгөөд 2013 онд хөөрч, 2014 онд Ангарагийн тойрог замд орсон. Гол зорилго нь Ангараг гараг агаар мандлаа хэрхэн, ямар механизмаар алдаж, нэгэн цагт усархаг нөхцөлтэй байж болох ертөнцөөс яагаад хүйтэн хуурай цөл болсон шалтгааныг тайлбарлах өгөгдөл цуглуулах явдал юм. Тэрээр дээд агаар мандал, ионосферийн төлөвийг хэмжих, нарны салхины нөлөөллийг ажиглах, хий сансарт алдагдах процессыг тогтоох зэрэг ажлаар Ангарагийн уур амьсгалын урт хугацааны хувьслын зураглалыг бүтээхэд оролцож ирсэн.
Мөн MAVEN нь Ангараг дээрх роверүүд болон Дэлхий хоорондын мэдээлэл дамжуулалтад реле үүрэг гүйцэтгэдэг тул түүний доголдол нь зөвхөн нэг аппаратаар хязгаарлагдахгүй, нийт ажиллагааны зохион байгуулалтад нөлөөлөх эрсдэлтэй гэж үзэж байна.
Бусад даалгаварт үзүүлэх нөлөө ба цаашдын хувилбар
Холбоо тасарсан ч роверүүдийн өгөгдлийг дамжуулах өөр тойрог замын аппаратуудад найдах боломж бий. Гэвч энэ нь төлөвлөлт, дамжуулалтын “цонх” хуваарилалт, Deep Space Network-ийн ачаалал зэрэгт нэмэлт дарамт үүсгэж болзошгүй гэж тайлбарлав.
Мэргэжилтнүүдийн үнэлгээгээр найдвар бүрэн тасраагүй. Хэрэв төхөөрөмж тогтвортой чиглэлдээ эргэн орж, холбооны систем дахин асах нөхцөл бүрдвэл дохио сэргээгдэх боломжтой. Харин хамгийн таагүй хувилбар бодит болсон ч энэ тохиолдол нь Ангараг руу хийх дараагийн нислэгүүдийн найдвартай байдлыг сайжруулах сургамж, инженерийн өгөгдөл болж үлдэнэ гэсэн байр суурь нийтлэлд багтжээ.
