Сүүлийн жилүүдэд хиймэл оюун ухааны хөгжлийн зэрэгцээ кибер халдлагын тоо өсөж, 2025 онд өдөрт 2200 хүртэлх халдлага бүртгэгдсэн гэх мэдээлэл гарчээ. Томоохон зөрчлийн дараа алдагдсан нэвтрэх мэдээллүүд ихэвчлэн харанхуй вэб дээр зарагддаг бөгөөд хохирлыг багасгах хамгийн чухал үе нь хакердсаны дараах эхний хэдэн цаг байдаг. Тиймээс арга хэмжээ авахын өмнө шинж тэмдгийг зөв таних шаардлагатай. Төхөөрөмж гэнэт удаашрах, тайлбарлахад бэрх “хачин” ажиллагаа гарах, үл мэдэгдэх файлууд үүсэх, данс эсвэл картанд сэжигтэй гүйлгээ харагдах зэрэг нь түгээмэл дохио гэж үздэг.
1) Интернет болон холболтуудаас тусгаарлах
Хакердсан гэж сэжиглэвэл хамгийн түрүүнд хийх ажил нь төхөөрөмжийн сүлжээнд нэвтрэх боломжийг таслах. Төхөөрөмж онлайн байвал хортой програм өгөгдөл дамжуулах, эсвэл халдагч алсаас удирдах боломжтой хэвээр үлддэг. AnyDesk, TeamViewer зэрэг алсын удирдлагын программууд ашиглагдах тохиолдол байдаг тул ажиллаж байвал шууд зогсоохыг зорь.
Ethernet кабелийг салгах, Wi-Fi-г унтраах, сүлжээг хаах, утсан дээрээ мобайл дата унтрааж онгоцны горим асаах шаардлагатай. Мөн халдвар бусад төхөөрөмж рүү дамжихаас сэргийлж Bluetooth-ийг унтраах нь зөв.
2) Карт, банкны эрсдэлийг даруй зогсоох
Карт дээр тань ер бусын гүйлгээ илэрвэл картыг нэн даруй хаах, банк руу холбогдож зөвшөөрөлгүй төлбөрийг маргах ёстой. Хэрэв таны мэдээллээр шинэ карт гаргуулах, дахин ашиглах эрсдэл харагдаж байвал зээлийн түүхээ “хөлдөөх” зэрэг хамгаалалтын арга хэмжээг давхар авч үзнэ. Хохирлыг бууруулахад цаг хугацаа хамгийн чухал тул шийдвэрээ хурдан гаргах шаардлагатай.
3) Нууц үг, нэвтрэлтийг найдвартай төхөөрөмжөөс шинэчлэх
Онлайн бүртгэлүүд өртсөн байж болзошгүй үед нууц үгээ тухайн халдвар авсан төхөөрөмжөөс биш, өөр итгэмжлэгдсэн төхөөрөмжөөс солино. Бүртгэл бүрт давтагдаагүй, өвөрмөц нууц үг ашиглах хэрэгтэй. Боломжтой бүх үйлчилгээ дээр олон хүчин зүйлийн баталгаажуулалтыг (апп эсвэл техник хангамжийн түлхүүр) идэвхжүүлэх нь хамгаалалтыг огцом нэмэгдүүлдэг. Мөн халдагч “сэргээх имэйл/утас”, “backup code” зэрэг сэргээх аргууд нэмсэн эсэхийг шалгаж, танихгүй тохиргоог устгах шаардлагатай.
4) Төхөөрөмжөө бүрэн сканнердаж, халдвар илэрвэл устгах
Данс, санхүүгийн эрсдэлийг зогсоосны дараа төхөөрөмж дээрх хортой програмыг илрүүлж устгах алхам руу орно. Windows Security, XProtect зэрэг суурилсан хамгаалалт эсвэл Norton, Avast, AVG зэрэг итгэмжлэгдсэн хамгаалалтын програм ашиглан бүрэн скан хийж, илэрсэн аюулыг тусгаарлах эсвэл устгана. Дараа нь дахин нэг удаа бүрэн скан хийж “үлдэгдэл” халдварыг шалгах нь чухал.
5) Хүнд тохиолдолд үйлдвэрийн тохиргоонд нь буцаах
Халдвар гүнзгий, хамгаалалтын програм ажиллахгүй, эсвэл асуудал дахин дахин сэргэж байвал үйлдвэрийн тохиргоонд нь буцаах нь хамгийн найдвартай шийдэл болж болно. Энэ нь хортой програмыг үндсэндээ цэвэрлэх өндөр магадлалтай ч өгөгдөл устах эрсдэлтэй. Иймээс зураг, видео, баримт бичиг зэрэг хувийн файлуудаа эхлээд вирусны эсрэг скан хийж байж гадаад диск эсвэл флаш руу нөөцлөх хэрэгтэй. Хакердсаны дараа автоматаар үүссэн нөөцөөс сэргээх нь халдварыг дахин оруулах эрсдэлтэй тул болгоомжлох шаардлагатай.
