2026 оны арваннэгдүгээр сарын 13-нд хүн төрөлхтөн хэт олширсны улмаас сүйрэлтэй нүүр тулна гэсэн ер бусын таамаг 1960 онд шинжлэх ухааны нэр хүндтэй сэтгүүлд нийтлэгдэж байжээ. Тухайн үеийн математик загвараар дэлхийн хүн ам энэ өдөр “хязгааргүйд дөхөх” ёстой байсан ч бодит амьдрал дээр уг тооцоо биелээгүй байна.
Энэ нь өнөөдрийн ойлголтоор сүйрлийн тухай зохиомол таамаг мэт сонсогдож болох ч тухайн үед эрдэмтдийн дунд нэлээд анхаарал татаж, хүн амын өсөлтийн тухай сурах бичиг, судалгааны ажил, улс төрийн хэлэлцүүлэгт хүртэл иш татагдаж байжээ.
Харин уг түүх нь математик загвар өнгөрсөн үеийн хандлагыг маш сайн тайлбарласан ч нийгэм, технологи, хүмүүсийн зан төлөв өөрчлөгдвөл ирээдүйг заавал зөв хэлж чаддаггүйг харуулсан сонирхолтой жишээ болсон юм.
“Сүйрлийн өдөр” яагаад 2026 оны арваннэгдүгээр сарын 13 болсон бэ?
1960 онд Австри гаралтай физикч Хайнц фон Ферстер оюутнууд Патрисия Мора, Лоуренс Амио нартай хамтран “Сүйрлийн өдөр: 2026 оны арваннэгдүгээр сарын 13, Баасан гараг” гэсэн анхаарал татсан нэртэй өгүүлэл нийтэлжээ.
Судлаачид өмнөх 2000 жилийн хүн амын тоотой холбоотой 24 өөр тооцоог нэгтгэн шинжилсэн байна. Тэдний дүгнэлтээр хүн төрөлхтний өсөлт энгийн экспоненциал загвараар төсөөлснөөс ч хурдан явагдаж байжээ.
Фон Ферстерийн багийн үзсэнээр хүмүүсийн хоорондын харилцаа холбоо улам сайжирч, мэдлэг солилцох, асуудлыг хамтран шийдэх чадвар нэмэгдсэн нь хүн амын өсөлтийг өөрөө улам хурдасгадаг байж болох аж.
Тэд тухайн үе хүртэл ажиглагдсан өсөлтийн муруйг өөрчлөлтгүйгээр ирээдүй рүү сунган тооцоход 2026 оны арваннэгдүгээр сарын дунд үед математик утгаараа хүн амын тоо хязгааргүйд тэмүүлэх үр дүн гарчээ.
Мэдээж энэ нь бодит амьдрал дээр хязгааргүй олон хүн гэнэт бий болно гэсэн үг байгаагүй. Харин загвар тухайн цэгээс цааш бодитой утгагүй болж байгааг илтгэж байсан юм.
Зохиогчид нөхцөл байдлыг зориуд хурц хэлбэрээр дүрслэн, ирээдүйн хүмүүс өлсгөлөнгөөр бус, “орон зайгүй болж шахцалдан үхэх” хэмжээнд хүрч болзошгүй хэмээн бичиж байжээ.
Гэхдээ тэд сүйрлийг зайлшгүй гэж үзээгүй. Тухайн үедээ дэлхийн төрөлтийг бууруулах нь энэ замналаас гарах боломжит арга замуудын нэг гэж дурдсан байна.
Тооцоо яагаад биелсэнгүй вэ?
Эхний хэдэн арван жилд фон Ферстерийн загвар гайхалтай үнэмшилтэй харагдаж байжээ. Дэлхийн хүн амын бодит өсөлт тэдний тооцоолсон муруйтай нэлээд ойр байсан байна.
Гэвч ойролцоогоор 1990-ээд оны эхэн үеэс бодит хүн ам загварын таамгаас улам ихээр хоцорч эхэлжээ.
Энэ нь тооцоонд гэнэт математик алдаа гарснаас бус, загварын үндсэн таамаглал бодит нийгмийн өөрчлөлтийг бүрэн тооцоогүйтэй холбоотой байв.
Хүн амын өсөлт нэг хурдаар хязгааргүй үргэлжилдэггүй. Улс орнууд хөгжихийн хэрээр боловсролын түвшин нэмэгдэх, хотжилт эрчимжих, жирэмслэлтээс хамгаалах арга хэрэгсэл хүртээмжтэй болох, хүүхэд өсгөх зардал нэмэгдэх, гэр бүл байгуулах нас өөрчлөгдөх зэрэг олон хүчин зүйл төрөлтийн түвшинд нөлөөлдөг.
Өнөөдрийн дэлхийн төрөлтийн түвшин 1960 оныхоос тал хүрэхгүй хэмжээнд хүртэл буурсан гэж олон улсын хүн ам зүйн судалгаанууд харуулдаг.
Иймээс “хүн амын өсөлт улам бүр хурдассаар байна” гэсэн 1960 оны гол таамаг бодит байдлын шалгалтыг давж чадсангүй.
Арваннэгдүгээр сарын 13-наас айх шаардлага бий юу?
Үгүй. 2026 оны арваннэгдүгээр сарын 13-нд хүн амын хэт өсөлтөөс болж дэлхий сүйрнэ гэх шинжлэх ухааны үндэслэл байхгүй.
Энэ өдөр нь 1960 онд өнгөрсөн үеийн хүн амын өсөлтийн хандлагыг математик аргаар ирээдүй рүү шууд үргэлжлүүлэн тооцсоноос гарсан огноо юм. Өөрөөр хэлбэл бодитоор болох үйл явдлыг урьдчилан тогтоосон зөгнөл биш.
Гэхдээ фон Ферстерийн судалгаа бүрэн үнэ цэнгүй болсон гэсэн үг биш. Уг ажил нь математик загварыг ашиглан хүн амын урт хугацааны өөрчлөлтийг тайлбарлах оролдлогын сонирхолтой жишээ болон үлджээ.
Мөн математик талаасаа маш сайн тохирсон загвар хүртэл ирээдүйн нийгмийн зан төлөв, технологийн хөгжил, эдийн засаг, соёлын өөрчлөлтийг тооцохгүй бол хэрхэн буруу дүгнэлтэд хүрч болохыг харуулдаг.
Тиймээс арваннэгдүгээр сарын 13-нд “дэлхийн төгсгөл” болохгүй. Харин хүн амын бүтэц өөрчлөгдөх, байгалийн нөөцийн хэрэглээ, хотжилт, тогтвортой хөгжил зэрэг асуудал бодит сорилт хэвээр байгаа бөгөөд тэдгээрийг драматик огнооноос илүү бодит мэдээлэл, урт хугацааны судалгаанд тулгуурлан авч үзэх нь чухал юм.
