Калифорнийн их сургуулийн Санта-Круз дахь судлаачид энгийн опунц кактусын ишнээс шууд цахилгаан гаргаж авах аргыг судалж байна. Тэд ургамлыг “амьд нарны батерей” гэж нэрлэдэг: кактус бага хэмжээний цахилгаан цэнэг үүсгэж, үүнийг хөдөө аж ахуйн мэдрэгчийг тэжээхэд ашиглаж болно.
Энэ технологийг гэр ахуйн цахилгаан хэрэгсэлд ашиглахаар зохиогдоогүй. Харин фермерүүдэд хөрс, цаг агаар, ургамлын байдлыг алслагдсан газарт хянахад тусалж болно. Ийм газарт кабель татах эсвэл батерейг тогтмол солих хүндрэлтэй.
Кактус хэрхэн цахилгаан үүсгэдэг
Технологийн үндэс нь цөлд ургадаг олон ургамалд байдаг фотосинтезийн онцгой механизм юм. Нүүрсхүчлийн хий шингээх зорилгоор үүрээ өдөр нээдэг ихэнх ургамлаас ялгаатай нь махлаг ургамал үүнийг ихэвчлэн шөнө хийдэг. Энэ үйл явцыг CAM метаболизм гэж нэрлэдэг.
Харанхуйд опунц нүүрсхүчлийн хийг шингээж, түүнийгээ алимын хүчил болгон хувиргаж, эдэд хуримтлуулдаг. Өглөө ургамал дээр нарны гэрэл тусахад фотосинтез эхэлж, хүчлийн нөөц аажмаар задардаг.
Гэвч энэ үйл явц голчлон ишний нарны гэрэл туссан гадаад давхаргад явагддаг. Дотоод болон сүүдэртэй талд хүчиллэг байдал өөр байна. Эдгээр хэсгийн ялгаа нь pH-ийн градиент — хүчиллэгийн зөрүү үүсгэж, бага цахилгаан цэнэг үүсгэдэг. Ишэнд бэхэлсэн электродууд түүнийг цуглуулж чадна.
Хүлэмж, лаборатори болон их сургуулийн фермд хийсэн туршилтаар нэг кактусын иш 0,5 вольт хүртэл цахилгаан үүсгэж чадсан. Найман ишийг холбовол хүчдэл 4,5 вольт хүрч, энгийн AA төрлийн батерейны хүчдэлээс илүү болно.
Мэдрэгч тэжээх, ургамлын байдлыг хянах
Технологийн гол боломжит хэрэглээ нь хөдөө аж ахуйн бие даасан мэдрэгч юм. Опунцийг бусад тариалангийн ургамлын дэргэд ургуулж, хөрс, орчны үзүүлэлтийг хэмждэг төхөөрөмжийн эрчим хүчний эх үүсвэр болгон ашиглаж болно. Ингэснээр том талбайд кабель, солих батерейны хэрэгцээ буурч болно.
Мөн цахилгаан хүчдэл нь кактусын физиологийн байдлын үзүүлэлт болж болно. Түүний хэлбэлзэл фотосинтезийн идэвхжилийн өөрчлөлтийг илэрхийлдэг тул электрод холбосон ургамал стрессийг илтгэх боломжтой.
Хээрийн туршилтаар ийм биологийн системийн тэсвэр тэвчээрийг мөн харуулсан. Зун нарны гэрлийн хэмжээ нэмэгдэхэд хүчдэл өссөн ч хэт их гэрэлд буурсан: ургамал нарны түлэгдэлтээс хамгаалж байсан. Хамгийн сайн үр дүн гэрлийн дунд зэргийн эрчимтэй үед ажиглагдсан.
Кактусууд 15 сарын турш усгүй байсан ч амьд үлдсэн. Ган гачгийн стрессэд орсон зарим иш нь сайн усалсан ишнээс илүү өндөр хүчдэл үүсгэсэн. Судлаач Эрин Ленгнесс мөн азотын бордоо алимын хүчлийн нөөцийг нэмэгдүүлж, өдрийн турш цахилгаан цэнэг үүсгэх хугацааг уртасгадаг болохыг тогтоосон.
Одоо баг энэ нөлөөг бэхжүүлэх чиглэлээр ажиллаж, ижил аргыг агава, ананас зэрэг CAM фотосинтезтэй бусад ургамалд хэрэглэж болох эсэхийг шалгаж байна. Технологийг сайжруулж чадвал хөдөө аж ахуйн хяналтын системд ер бусын ч практик нэмэлт болж болно.