Хүний хөгшрөлт яагаад үүсдэг, тархи болон зүрхний эд нас ахих тусам хэрхэн өөрчлөгддөгийг судлахын тулд эрдэмтэд хүний эсээс бүтээсэн тархины бичил загвар болон цохилдог зүрхний эдийг Олон улсын сансрын станц руу илгээжээ.
Эдгээр туршилтын загварыг SpaceX-ийн CRS-35 ачааны хөлгөөр дэлхийн тойрог замд хүргэсэн бөгөөд судлаачид бичил таталцал болон сансрын өндөр цацраг хүний эсэд ямар өөрчлөлт үүсгэдгийг ажиглахаар төлөвлөж байна.
Сансрын орчин хүний биед хурдан хөгшрөлттэй төстэй зарим өөрчлөлт үүсгэдэг тул дэлхий дээр хэдэн арван жил үргэлжилдэг процессыг харьцангуй богино хугацаанд ажиглах боломж олгодог гэж эрдэмтэд үзэж байгаа юм.
Хүний тархийг дуурайсан miBrain сансарт очжээ
Туршилтын эхний объект нь miBrain нэртэй тархины бичил загвар юм. Үүнийг хүний үүдэл эсээс ургуулсан бөгөөд жинхэнэ тархины зарим гол бүрэлдэхүүн хэсгийг дуурайлган бүтээжээ.
Тухайлбал, уг загварт мэдрэлийн эсүүдээс гадна астроцит, дархлааны үүрэгтэй эсүүд болон судастай төстэй бүтэц багтдаг. Ийм олон төрлийн эсийг нэг дор хослуулснаар судлаачид тархины эд сансрын орчинд хэрхэн хариу үйлдэл үзүүлж байгааг илүү нарийн ажиглах боломжтой болно.
Энэ нь бүрэн хэмжээний хүний тархи биш бөгөөд лабораторид ургуулсан маш жижиг эдийн загвар юм. Гэхдээ мэдрэлийн эсийн хөгшрөлт, үрэвсэл болон доройтлын механизм судлахад ашиглаж болох чухал систем гэж үзэж байна.
Зүрхний бичил эд сансарт “цохилно”
Хоёр дахь туршилтад хүний эрүүл донорын эсээс гарган авсан µCV хэмээх зүрхний бичил чипийг ашиглажээ.
Энэ төхөөрөмж дээрх зүрхний эд агшиж, цохилох чадвартай бөгөөд сансрын станц дахь автомат лаборатори эсүүдийг тодорхой давтамжаар цахилгаанаар өдөөж ажиллуулах юм.
Туршилтын явцад эдийн агшилт, бүтэц, эсийн үйл ажиллагаа хэрхэн өөрчлөгдөж байгааг хянаж, мэдээлэл болон дээжийг судалгаанд ашиглахаар төлөвлөжээ.
Ингэснээр бичил таталцал зүрхний булчингийн эсэд ямар нөлөө үзүүлдэг, эдийн үйл ажиллагаа ямар хурдаар өөрчлөгдөж болохыг дэлхий дээрх туршилтуудтай харьцуулах боломж бүрдэнэ.
Сансрын орчин хөгшрөлтийг “хурдасгаж” харуулж магадгүй
Сансрын нислэгийн үеэр хүний бие бичил таталцал, сансрын цацраг болон дэлхий дээр бараг тохиолддоггүй орчны хүчин зүйлст өртдөг.
Эдгээр нөхцөл нь булчингийн алдагдал, ясны нягт буурах, дархлааны өөрчлөлт, эсийн стресс зэрэг хөгшрөлтийн зарим шинжтэй төстэй биологийн өөрчлөлт үүсгэж болдог.
Тиймээс эрдэмтэд сансрын орчныг ашиглан насжилттай холбоотой өөрчлөлтийг богино хугацаанд ажиглах боломжтой гэж үзэж байна.
Ялангуяа APOE4 зэрэг генетикийн эрсдэлийн хүчин зүйлтэй эсүүд бичил таталцлын нөхцөлд хэрхэн өөрчлөгдөхийг судалснаар мэдрэлийн доройтлын өвчний механизмыг илүү сайн ойлгох зорилготой.
APOE4 нь Альцгеймерийн өвчний эрсдэл нэмэгдэхтэй холбоотой генийн хувилбаруудын нэг боловч уг гентэй хүн заавал өвчилнө гэсэн үг биш.
Сансрын туршилтын үр дүн нь ирээдүйд зөвхөн сансрын нисэгчдийн эрүүл мэндийг хамгаалахад бус, дэлхий дээрх насжилттай холбоотой зүрх, тархины өвчнийг судлах шинэ арга боловсруулахад хэрэгтэй байж болох юм.
Гэхдээ энэ бол судалгааны эхний үе шат бөгөөд сансарт ажиглагдсан өөрчлөлтийг хүний хэвийн хөгшрөлттэй шууд адилтгах боломжгүй. Туршилтын үр дүнг дэлхий дээрх нэмэлт судалгаагаар баталгаажуулах шаардлагатай байна.
