Дэлхийн албан ёсны цагийг тохируулахад олон арван жил ашиглаж ирсэн “нэмэлт секунд” буюу leap second-ийн тогтолцоог аажмаар зогсоох шийдвэр гарчээ. Ингэснээр атомын цагаар хэмжигдэх UTC болон дэлхийн эргэлтэд тулгуурласан астрономийн цаг хоорондын зөрүүг секунд секундээр бус, ирээдүйд илүү том интервалаар засах шинэ зарчимд шилжихээр төлөвлөж байна.
Уг шийдвэрийг Парист болсон Хэмжил зүйн ерөнхий бага хурлын үеэр улс орнуудын төлөөлөгчид дэмжсэн байна.
Гэхдээ энэ нь дэлхийн нэг хоног удахгүй 25 цаг болно гэсэн үг биш. Яригдаж буй өөрчлөлт нь бидний хэрэглэдэг албан ёсны цаг болон Дэлхий тэнхлэгээ тойрон эргэхэд үндэслэдэг астрономийн цаг хооронд хуримтлагддаг багахан зөрүүтэй холбоотой юм.
Нэмэлт секунд яагаад хэрэгтэй болсон бэ?
Leap second-ийн системийг 1972 онд нэвтрүүлсэн. Гол зорилго нь атомын цаг дээр суурилдаг Дэлхийн зохицуулсан цаг буюу UTC-г Дэлхийн бодит эргэлттэй аль болох ойр байлгах явдал байжээ.
UTC нь өнөөдөр компьютер, смартфон, хиймэл дагуул, нисэхийн систем, навигаци, холбооны сүлжээ зэрэг асар олон технологийн үндсэн цагийн стандарт болж ашиглагддаг.
Атомын цаг маш өндөр нарийвчлалтай боловч Дэлхийн эргэлтийн хурд тогтмол биш. Далай, агаар мандал, сарны таталцал болон бусад хүчин зүйлээс шалтгаалан эргэлт маш бага хэмжээгээр хурдасч, удааширч байдаг.
Тиймээс UTC болон астрономийн цагийн ялгааг нэг секундээс хэтрүүлэхгүй байхын тулд дэлхийн цагт үе үе нэг секунд нэмж иржээ. 1972 оноос хойш ийм засварыг нийт 27 удаа хийсэн байна.
Гэвч сүүлийн жилүүдэд өөр төрлийн асуудал гарч эхэлсэн. 2010-аад оны дунд үеэс зарим хугацаанд Дэлхий өмнөхөөсөө арай хурдан эргэж байгааг хэмжилтүүд харуулсан бөгөөд энэ хэвээр үргэлжилбэл нэмэлт секунд оруулах бус харин нэг секунд хасах шаардлага гарч болзошгүй болсон юм.
Үүнийг “сөрөг нэмэлт секунд” гэж нэрлэдэг.
Нэг секунд хасах нь технологид яагаад асуудал үүсгэдэг вэ?
Хүний хувьд нэг секунд бараг анзаарагдахгүй. Харин компьютерийн системийн хувьд цаг хугацаа гэнэт ухрах эсвэл нэг секунд алга болох нь илүү төвөгтэй нөхцөл үүсгэж болно.
Сервер, санхүүгийн систем, мэдээллийн сан, навигаци болон дэлхий даяар синхрон ажилладаг сүлжээнүүд хугацааны маш нарийн тэмдэглэгээнд тулгуурладаг. Тиймээс leap second-ийг оруулах бүрд программ хангамжийн алдаа, синхрончлолын асуудал гарах эрсдэл байсаар иржээ.
Ялангуяа урьд өмнө бараг хэрэглэж байгаагүй сөрөг leap second нь зарим системд илүү том сорилт болж болзошгүй гэж үздэг.
Иймээс UTC болон Дэлхийн эргэлтийн цаг хоорондын зөвшөөрөгдөх зөрүүг одоогийнхоос ихэсгэж, секунд тутамд жижиг засвар хийх шаардлагыг багасгах чиглэл сонгосон байна.
Ирээдүйд бүр нэг цагийн засвар хийх үү?
Шинэ зарчмын дагуу цагийн хоёр системийн ялгааг илүү удаан хугацаанд хуримтлуулах боломжтой болно. Онолын хувьд зөрүү хэдэн мянган секунд хүрсний дараа нэг дор томоохон засвар хийх хувилбар яригдаж байна.
Зарим тооцоогоор энэ ялгаа нэг цаг буюу 3600 секундэд хүрэхэд ойролцоогоор мянган жил шаардагдаж магадгүй. Үүнээс үүдэн “leap hour” буюу нэг цагийн хэмжээтэй засварын тухай ойлголт яригдаж эхэлжээ.
Гэхдээ энэ нь яг 1000 жилийн дараа заавал дэлхийн цагийг нэг цагаар өөрчилнө гэсэн баталгаа биш. Тухайн үед Дэлхийн эргэлт ямар байх, цагийн стандартыг хэрхэн зохицуулах зэргээс бодит шийдвэр хамаарна.
Шинэ журам 2027 оны тавдугаар сарын 20-ноос хэрэгжиж эхлэхээр төлөвлөгдсөн гэж мэдээлэгдэж байна.
Өнөөдөр амьдарч буй хүмүүсийн өдөр тутмын амьдралд уг өөрчлөлт бараг мэдэгдэхгүй. Харин урт хугацаанд дэлхийн компьютерийн сүлжээ, навигаци, холбоо, серверүүдийг байнга нэг секундээр засварлах шаардлагыг багасгаж, цаг синхрончлох үйл явцыг илүү энгийн болгох зорилготой.
Тиймээс “дэлхийн хоног 25 цаг болно” гэх тайлбар нь төөрөгдүүлсэн ойлголт юм. Дэлхийн өдөр гэнэт уртсахгүй, харин хүн төрөлхтөн албан ёсны цаг ба гаригийн бодит эргэлтийн хоорондын бага зөрүүг хэрхэн засах дүрмээ өөрчилж байна.
