Улаан гариг дээрх шинэ нээлтүүд амьдрал үүсэх нөхцөл байсныг дахин сануулав
Марс эрдэмтдийг дахин гайхшрууллаа. Олон арван жилийн турш судалсан энэ гараг шинэ зүйл харуулахгүй мэт санагдаж байсан ч сүүлийн үеийн мэдээлэл эсрэг дүгнэлтэд хүргэж байна. Олон жил Марсын гадаргуу дээр ажиллаж буй Curiosity ровер Улаан гаригийг судалсан түүхэн дэх органик молекулын хамгийн олон төрөл бүхий цогц бүрдлийг илрүүлжээ.
2020 онд аппарат “Mary Anning 3” гэсэн нэртэй чулуулгийн дээж авсан байна. Удаан хугацааны шинжилгээний дараа судлаачид уг дээжээс 21 органик нэгдлийг тогтоосон бөгөөд тэдгээрийн долоо нь Марс дээр өмнө нь хэзээ ч бүртгэгдэж байгаагүй шинэ илрүүлэлт болжээ. Судалгааны үр дүнг Nature Communications шинжлэх ухааны сэтгүүлд нийтэлсэн байна.
Органик молекулууд гэдэг нь нүүрстөрөгч агуулсан нэгдлүүд бөгөөд тэднийг амьдралын “үндсэн барилгын материал” гэж үздэг. Гэхдээ тэдгээрийн үүсэл заавал биологийнх байх албагүй, геологийн үйл явцын дүнд ч бүрэлдэж болдог нь чухал юм. Гэсэн ч ийм нэгдлүүд илэрсэн нь Марс дээр нэгэн цагт амьдрал үүсэхэд тохирох орчин нөхцөл байсан байж болохыг илтгэнэ.
Энэ дээжийг Mount Sharp орчмоос авсан бөгөөд тэрхүү бүс нутаг хэдэн тэрбум жилийн өмнө нуур, горхиор бүрхэгдэж байсан гэж үздэг. Цаг хугацаа өнгөрөх тусам ус нь алга болж, дахин эргэн ирсээр шавар зэрэг олон төрлийн эрдсийг үлдээсэн байна. Ийм төрлийн чулуулаг нь хэдэн тэрбум жилийн турш гарагийн гадаргууг сүйтгэсээр ирсэн хүчтэй цацрагийн нөлөөнд ч органик бодисыг харьцангуй сайн “хадгалж” чаддаг аж.
Шинээр илэрсэн нэгдлүүдийн дундаас азот агуулсан гетероциклик бүтэц онцгой анхаарал татжээ. Энэ нь нүүрстөрөгч болон азотын атомуудаас тогтсон нарийн төвөгтэй цагираг бүтэцтэй молекул юм. Ийм төрлийн нэгдлүүдийг РНХ болон ДНХ-ийн урьдал хэлбэр гэж үздэг бөгөөд генетикийн мэдээлэл дамжуулах үндсэн суурьтай холбоотойд тооцогддог.
Үүнээс дутахгүй сонирхол татсан өөр нэг олдвор нь бензотиофен байлаа. Энэ нэгдэл нь нүүрстөрөгч болон хүхэр агуулдаг. Үүнтэй төстэй молекулуудыг өмнө нь солируудаас олж байсан бөгөөд зарим эрдэмтэн ийм бодисууд л эртний Нарны аймгийг амьдралын эх үүсвэр болох химийн бүрэлдэхүүнүүдээр “үрслүүлсэн” байж магадгүй гэж үздэг.
Эдгээр бүх нээлт Curiosity ровер дотор байрладаг SAM хэмээх жижиг лабораторийн ачаар боломжтой болсон байна. Тус төхөөрөмж нунтагласан чулуулгийн дээжийг өндөр температурт халааж, ялгарсан хийг шинжилдэг. Үүнээс гадна энэ систем “нойтон хими” гэж нэрлэдэг тусгай урвалуудыг явуулах чадвартай бөгөөд үүгээрээ нарийн бүтэцтэй молекулуудыг илүү энгийн хэсгүүдэд задлан цаашид илүү нарийвчлан судлах боломж олгодог.
Үр дүнг баталгаажуулахын тулд эрдэмтэд Дэлхий дээр ижил төрлийн туршилт хийжээ. Тэд 4 тэрбум гаруй жилийн настай алдарт Мерчисон солирыг ашигласан байна. Туршилтын үр дүнгээс харахад нарийн бүтэцтэй органик нэгдлүүд задрахдаа Марс дээр илэрсэнтэй ижил молекулуудыг үүсгэж болох нь тогтоогджээ. Энэ нь Улаан гариг дээр үүнээс ч илүү төвөгтэй химийн бүтэц нэгэн цагт байсан байж болзошгүйг示ж байна.
Мөн эдгээр нээлт дан ганц тохиолдол биш гэдэг нь чухал юм. Үүнээс өмнө Curiosity урт нүүрсустөрөгчийн гинжүүдийг ч илрүүлж байсан бөгөөд энэ нь Марс дээр нарийн төвөгтэй хими явагдаж байсныг дахин баталсан өөр нэг баримт болсон. Мэдээж энэ бүхэн тэнд амьдрал заавал байсан гэсэн үг биш. Гэвч дүр зураг улам тодорсоор байна: алс эрт үед Марс усны нөөцтэй, тохиромжтой орчинтой, мөн органик химийн хөгжингүй суурьтай байжээ. Эдгээр нь амьдрал үүсэхэд шаардлагатай гурван гол нөхцөл юм.
Шинэ мэдээлэл нь ирээдүйн сансрын хөтөлбөрүүдийг бэлтгэхэд ч чухал ач холбогдолтой. SAM-тэй төстэй багажуудыг дараагийн төслүүдэд ашиглахаар төлөвлөж байгаа бөгөөд үүнд Европын Rosalind Franklin ровер, мөн Санчирын дагуул Титан руу чиглэх Dragonfly даалгавар багтаж байна.
Ингэснээр Марсаас авсан шинэ дээж бүр асар том оньсогын ээлжит хэсэг болж хувирч байна. Магадгүй яг иймэрхүү нээлтүүдийн ачаар нэг өдөр хүн төрөлхтөн хамгийн чухал асуултын хариуг олох биз ээ: Дэлхийгээс өөр газар амьдрал байсан уу.
