Марсын тоос Сарны тоос шиг хурц, хүчтэй зүлгүүрийн шинжтэй биш байж болох ч маш жижиг ширхэг болон химийн найрлага нь ирээдүйн сансрын нисэгчдэд өөр төрлийн эрсдэл үүсгэж болзошгүйг NASA-ийн Perseverance марсоход дээр хийсэн туршилт харуулжээ.
Proceedings of the National Academy of Sciences сэтгүүлд нийтлэгдсэн судалгаагаар Марсын тоос зарим тоног төхөөрөмжид бодож байснаас бага механик гэмтэл учруулж болох ч амьсгалын системд нэвтрэх хэмжээний хэт нарийн ширхэгтэй, мөн перхлорат зэрэг эрүүл мэндэд сөрөг нөлөө үзүүлэх боломжтой нэгдлүүд агуулдаг байна.
Материалуудыг Марсын гадаргад 1645 солын турш ил байлгажээ
Судлаачид сансрын хувцас үйлдвэрлэхэд ашигладаг хэд хэдэн төрлийн материалын жижиг дээж, мөн тефлоны хэсгүүдийг Perseverance марсоход дээр байрлуулан Марсын бодит орчинд удаан хугацаагаар ил байлгажээ.
Ингэснээр лабораторийн хиймэл тоос ашиглахын оронд Марсын гадаргын жинхэнэ тоос, салхи болон орчны нөлөө материалд хэрхэн үйлчлэхийг шууд ажиглах боломжтой болсон байна.
1645 Марсын өдөр буюу сол өнгөрсний дараа дээжүүдийг шалгахад нүдэнд ил харагдах элэгдэл, гэмтэл маш бага байжээ. Энэ нь Марсын тоос сансрын хувцас болон гадаргууг Сарны тоос шиг хурдан зурж, зүлгэхгүй байж болохыг харуулсан байна.
Гэхдээ энэхүү туршилт нь материалын гадаргуугийн тэсвэрийг үнэлсэн болохоос хүний биед үзүүлэх нөлөөг шууд хэмжсэн туршилт биш юм.
Марсын тоос Сарныхаас илүү бөөрөнхий хэлбэртэй
Шинжилгээгээр Марсын тоосны ширхэгүүд Сарны хурц ирмэгтэй тоосноос харьцангуй гөлгөр болох нь тогтоогджээ.
Судалгааны ахлах зохиогч, Сент-Луис дахь Вашингтоны их сургуулийн Scott VanBommel-ийн тайлбарласнаар эдгээр ширхэг олон тэрбум жилийн турш салхинд зөөгдөж, хоорондоо мөргөлдсөөр ирмэг нь элэгдэн бөөрөнхийрсөн байж болох юм.
Ийм бүтэц нь тоног төхөөрөмжийг маажих, гадаргууг гэмтээх эрсдэлийг бууруулах давуу талтай байж болох ч тоосыг аюулгүй гэсэн үг биш.
Зарим ширхэг нь ердөө 100 нанометр хэмжээтэй
Судлаачдын анхаарлыг хамгийн их татсан зүйл нь Марсын тоосны хэмжээ байв. Зарим ширхэгийн диаметр ойролцоогоор 100 нанометр хүрэхээр маш жижиг байжээ.
Дэлхий дээр ийм хэмжээний хэт нарийн бохирдуулагч хэсгүүд амьсгалын замаар уушгины гүн хэсэгт хүрч, зарим тохиолдолд цусны эргэлтэд нэвтрэх боломжтой байдаг.
Гэхдээ Марсын тоос хүний эрүүл мэндэд яг ямар түвшний хор нөлөө үзүүлэхийг энэ судалгаагаар шууд тогтоогоогүй. Эрсдэл нь амьсгалсан хэмжээ, өртсөн хугацаа, тоосны химийн найрлага болон хамгаалалтын системийн үр дүнгээс хамаарна.
Иймээс ирээдүйн Марсын бааз, сансрын хувцас болон агаар шүүх системийг төлөвлөхдөө зөвхөн элэгдлээс хамгаалахаас гадна хэт нарийн тоосыг амьдрах орчинд нэвтрүүлэхгүй байх шаардлага тавигдана.
PIXL тоосны химийн найрлагыг шинжилжээ
Perseverance-ийн PIXL төхөөрөмжөөс авсан мэдээлэл Марсын тоосны химийн найрлагыг мөн тодорхойлоход тусалсан байна.
Шинжилгээгээр Марсын материалд Сарны тоосноос ялгаатайгаар перхлорат болон бусад боломжит хорт нэгдлүүд, түүнчлэн хүхэр, төмөр, цахиурын исэл харьцангуй өндөр агууламжтай байгааг тогтоожээ.
Эдгээр бодисын эрүүл мэндэд үзүүлэх нөлөө нь зөвхөн тэнд байгаагаар бус, ямар тунгаар, хэр удаан өртөхөөс шалтгаална. Тиймээс богино хугацааны, бага хэмжээний өртөлтийг урт хугацааны тогтмол тоосжилттой адилтган үнэлэх боломжгүй юм.
Ирээдүйн хүнтэй нислэгт хоёр өөр эрсдэлийг тооцох шаардлагатай
Судалгааны үр дүн Марсын тоосны талаар хоёр талтай дүр зураг харуулж байна. Нэг талаас, түүний гөлгөр ширхэгүүд сансрын хувцас, тоног төхөөрөмжид Сарны тоосноос бага механик элэгдэл учруулж магадгүй.
Нөгөө талаас, маш жижиг хэмжээ болон химийн зарим нэгдэл нь амьсгалын болон урт хугацааны эрүүл мэндийн эрсдэлийг нэмэгдүүлэх боломжтой.
Одоогоор богино хугацааны өртөлт ноцтой хор хөнөөл учруулна гэж дүгнэх хангалттай баримт байхгүй ч ирээдүйн хүнтэй нислэгүүдэд тоос нэвтрүүлэхгүй орц, агаарын өндөр үр ашигтай шүүлтүүр, сансрын хувцсыг амьдрах модулиас тусгаарлах шийдэл зэрэг хамгаалалтыг урьдчилан тооцох шаардлагатайг судалгаа харуулжээ.
Марсоходууд 20 гаруй жилийн турш Улаан гарагийн гадарга дээр технологи туршиж, бодит орчны мэдээлэл цуглуулсаар ирсэн. Perseverance дээр хийсэн энэхүү материалын туршилт нь ирээдүйн хүнтэй Марсын экспедицийн хамгаалалтын системийг илүү бодит нөхцөлд төлөвлөхөд ашиглагдах чухал мэдээллийн нэг болж байна.
