NASA дэлхий рүү аажмаар ойртож буй Neil Gehrels Swift Observatory сансрын телескопыг аврах өвөрмөц ажиллагааг эхлүүлжээ. Уг телескоп өндөрөө алдаж байгаа бөгөөд ямар нэгэн арга хэмжээ авахгүй бол энэ ондоо багтан Дэлхийн агаар мандалд орж шатах эрсдэлтэй байсан байна.
Түүнийг аврахын тулд Link нэртэй, робот гар бүхий тусгай сансрын аппарат Swift телескоп руу чиглэн хөдөлжээ.
Аврах ажиллагаа долоодугаар сарын 2-нд эхэлсэн
Тус ажиллагаа АНУ-ын зүүн эргийн цагаар долоодугаар сарын 2-ны өглөөний 05:09 цагт Маршаллын арлуудаас эхэлсэн байна. Link аппаратыг Lockheed Martin L-1011 загварын тусгайлан өөрчилсөн онгоцноос хөөргөсөн Pegasus XL пуужингаар сансарт гаргажээ.
Орбитод орсныхоо дараа Link аппарат Swift телескоптой ойртон уулзаж, түүнийг илүү өндөр замналд шилжүүлэх үүрэгтэй.
Дэлхий рүү “унаж” буй телескоп
Swift телескопыг 2004 онд гамма цацрагийн тэсрэлтүүдийг судлах зорилгоор хөөргөсөн юм. Эдгээр тэсрэлт нь асар том одод мөхөх үед үүсдэг хамгийн хүчтэй сансрын үзэгдлүүдийн нэгт тооцогддог.
20 гаруй жилийн турш Swift нь орчлон ертөнц дэх богино хугацаанд өрнөдөг үзэгдлүүдийг ажиглах чухал хэрэгсэл байсаар ирсэн. Түүний тусламжтайгаар эрдэмтэд хэт шинэ од, сүүлт од, астероид зэрэг олон төрлийн объект, үзэгдлийг судалж иржээ.
Гэвч Дэлхийн агаар мандлын сийрэг давхаргад үүсэх байгалийн эсэргүүцэл болон нарны идэвхжил нэмэгдсэнтэй холбоотойгоор телескопын орбит аажмаар намсаж эхэлсэн байна. Хэрэв аврах ажиллагаа явуулахгүй бол Swift ойрын саруудад ажиллах чадвараа алдаж болзошгүй байжээ.
Сансарт ажиллах робот аврагч
Link аппаратыг Katalyst Space компани ойролцоогоор 30 сая ам.долларын өртгөөр бүтээсэн байна. Энэ төхөөрөмж нь өөрийн төрлийн анхны сансрын “аврагч” болохоор төлөвлөгджээ.
Түүний гол даалгавар нь Swift телескоптой ойртож, робот гаруудаараа барьж авах, дараа нь өөрийн хөдөлгүүрийг ашиглан түүнийг илүү өндөр орбит руу аажмаар өргөх явдал юм.
Амжилттай холбогдсоны дараа Link Swift-ийг Дэлхийн гадаргаас ойролцоогоор 595 км өндөрт хүргэхээр төлөвлөжээ. Энэ нь Олон улсын сансрын станцын орбитоос нэлээд өндөр байрлал юм.
Хэцүү боловч чухал ажиллагаа
Энэхүү аврах ажиллагааны хамгийн том хүндрэл нь Swift телескоп анхнаасаа сансарт засвар үйлчилгээ хийлгэх зориулалттайгаар бүтээгдээгүй явдал юм. Иймээс Link аппаратаар ойртож, барьж авах үйл явц технологийн хувьд эрсдэл өндөртэйд тооцогдож байна.
Мөн сүүлийн үед нарны идэвхжил нэмэгдсэнээр Дэлхийн агаар мандал тэлж, хиймэл дагуулын уналтыг улам түргэсгэсэн байна. Энэ нөхцөл байдал NASA-г богино хугацаанд шийдэл хайхад хүргэж, Katalyst Space компанитай хөөргөхөөс хэдхэн сарын өмнө гэрээ байгуулахад хүргэжээ.
Swift-ийг яагаад аврах шаардлагатай вэ?
Нас өндөр болсон ч Swift телескоп шинжлэх ухааны хувьд үнэ цэнтэй төхөөрөмж хэвээр байна. Тэрээр богино хугацаанд гарч ирдэг сансрын үзэгдэлд хурдан хариу үйлдэл үзүүлж, Дэлхий болон сансарт байрлах бусад телескоптой хамтран ажиглалт хийх боломжтой.
NASA-гийн мэргэжилтнүүдийн үзэж буйгаар Swift-ийн орбитыг сэргээх нь түүнтэй адил шинэ аппарат бүтээхээс хямд бөгөөд үр дүнтэй байж магадгүй юм.
Үүнээс гадна уг ажиллагаа ирээдүйд сансарт хиймэл дагуулд үйлчилгээ үзүүлэх технологийг хөгжүүлэх замыг нээж байна. Үүнд засвар хийх, түлш цэнэглэх, ажиллах хугацааг сунгах зэрэг шинэ боломжууд багтаж байна.
Аврагдсаны дараах ирээдүй
Хэрэв ажиллагаа амжилттай болбол Swift телескоп шинжлэх ухааны ажиглалтаа олон жил үргэлжлүүлэх боломжтой болно. Мэргэжилтнүүдийн тооцоогоор 500 км орчим өндөрт байрлах хиймэл дагуулууд дахин өндөрөө алдаж эхлэхээс өмнө олон арван жил орбитод тогтвортой байж чаддаг.
NASA телескопыг өргөсний дараа яг хэдэн жил ажиллах боломжтой талаар тодорхой мэдээлэл өгөөгүй байна. Гэсэн ч эрдэмтэд Swift-ийн төхөөрөмжүүд орчлон ертөнцийн идэвхтэй, хурдан өөрчлөгддөг үзэгдлүүдийн талаар олон шинэ нээлт авчирна гэж найдаж байна.
Энэ ажиллагаа сансрын дэд бүтцийн шинэ үеийг эхлүүлэх чухал алхам болж магадгүй юм. Ирээдүйд хиймэл дагуулуудыг зөвхөн хөөргөдөг бус, харин орбит дээр нь аварч, засварлаж, ашиглалтын хугацааг нь сунгадаг болох боломж улам бодитой болж байна.
