Сансрын үйлчилгээний шинэ үе эхлэх үү
NASA сансрын технологийн салбарт томоохон эргэлт авчрах боломжтой онцгой даалгаварт бэлтгэж байна. Энэ удаа Америкийн сансрын агентлаг шинэ хиймэл дагуул эсвэл дуран хөөргөхөөс илүү төвөгтэй зорилт тавьжээ. Тэд аль хэдийн тойрог замд ажиллаж буй сансрын обсерваторийг Дэлхий рүү унахаас аврахын тулд тусгай үйлчилгээний робот ашиглахаар төлөвлөж байна.
Хэрэв энэ туршилт амжилттай болбол ирээдүйд бусад алдартай сансрын аппаратуудын ашиглалтын хугацааг сунгах шинэ боломж нээгдэх юм. Тэр дундаа домогт Hubble дуран ч ийм төрлийн “сансрын засвар үйлчилгээ”-ний дараагийн нэр дэвшигч болж магадгүй байна.
Аврах ажиллагааны гол объект нь Swift обсерватори
Ирээдүйн ажиллагааны төвд Neil Gehrels Swift Observatory нэртэй сансрын обсерватори байна. Уг аппарат 2004 оноос хойш тойрог замд ажиллаж байгаа бөгөөд хорь гаруй жилийн турш орчлон ертөнцийг хэд хэдэн төрлийн цацрагийн хүрээнд судалсаар иржээ.
Swift нь үзэгдэх гэрэл, хэт ягаан туяа, рентген болон гамма цацрагийн мужид ажиглалт хийдэг. Энэ чадварынхаа ачаар одон орон судлаачдад гамма тэсрэлт, хар нүх, нейтрон од, алс холын галактикуудтай холбоотой олон чухал мэдээлэл өгсөн юм.
Түүний хамгийн алдартай ажлуудын нэг нь Андромеда галактикийн хэт ягаан туяаны маш нарийвчилсан мозайк зураглал байв. Энэхүү зураглалыг олон зуун тусдаа зургаас нэгтгэн бүтээсэн нь сансрын судалгаанд өндөр ач холбогдолтой үр дүн болсон.
Дурангийн тойрог зам аюултайгаар намсаж байна
Сүүлийн жилүүдэд Swift-ийн нөхцөл байдал хурдан муудаж эхэлжээ. Дэлхийн нам тойрог замд ажилладаг бүх сансрын аппаратын адил уг обсерватори агаар мандлын дээд давхаргын эсэргүүцлийн улмаас аажмаар өндрөө алдаж байна.
Асуудлын гол нь Swift өөрийн хөдөлгүүрийн системгүй. Тиймээс тойрог зам нь намсах үед өөрөө өндрөө нөхөн сэргээх боломжгүй юм.
Нөхцөл байдлыг сүүлийн үеийн нарны идэвхжлийн дээд үе улам хүндрүүлжээ. Нарны идэвх нэмэгдэхэд Дэлхийн агаар мандал халж, дээд давхаргууд нь тэлдэг. Үүний улмаас хиймэл дагуул, дуран зэрэг аппаратууд илүү их аэродинамик эсэргүүцэлтэй тулгардаг.
Ингэснээр Swift инженерүүдийн өмнө тооцоолж байснаас хурдан өндрөө алдаж эхэлсэн байна.
LINK робот дуранг барьж, аюулгүй өндөрт гаргана
Обсерваторийг аврахын тулд NASA хувийн хэвшлийн Katalyst Space компанитай хамтран ажиллаж байна. Тус компани LINK нэртэй роботжуулсан үйлчилгээний сансрын аппарат бүтээжээ.
Энэхүү роботын даалгавар маш хүнд. Тэрээр тойрог замд Swift-ийг гүйцэн очиж, түүнтэй ойртож, дараа нь обсерваторийг барьж аван аажмаар илүү аюулгүй өндөрт өргөх ёстой.
Даалгаврыг Pegasus XL пуужингаар хөөргөхөөр төлөвлөж байна. Робот тойрог замд гарсны дараа Swift рүү ойртож эхлэх бөгөөд дуранг өндөрсгөх ажиллагаа хэдэн сарын турш үргэлжилж магадгүй аж.
Богино хугацаанд бэлтгэсэн эрсдэлтэй төсөл
Энэ төслийн хамгийн онцгой тал нь маш шахуу хугацаанд хэрэгжиж байгаа явдал юм. Katalyst Space компани уг даалгаврын гэрээг өнгөрсөн жилийн намар л авсан байна.
Үүнээс хойш нэг жил хүрэхгүй хугацаанд инженерүүд сансрын аппаратыг төлөвлөж, бүтээж, туршиж, хөөргөхөд бэлэн болгох шаардлагатай болсон. Харин хийх ёстой ажил нь энгийн хиймэл дагуул хөөргөхөөс хавьгүй нарийн төвөгтэй юм.
Ийм богино хугацаанд тойрог замд өөр объекттой ойртож, түүнтэй харилцан үйлчлэх чадвартай робот бүтээх нь NASA болон хувийн компанийн хувьд томоохон сорилт болж байна.
Goddard төв Swift-ийн уналтыг удаашруулжээ
Роботыг хөөргөхөөс өмнө NASA-гийн Goddard сансрын нислэгийн төвийн мэргэжилтнүүд Swift обсерваторийн ажлын горимыг өөрчилж, тойрог замын намсалтыг аль болох удаашруулах арга хэмжээ авчээ.
Эдгээр тохируулгын ачаар Swift-ийг 300 километрээс дээш өндөрт барьж чадсан байна. Энэ нь роботжуулсан аврах ажиллагаа амжилттай болох магадлалыг нэмэгдүүлж байгаа ч эрсдэл бүрэн арилсан гэсэн үг биш юм.
Амжилтгүй болсон ч сүйрэл биш
NASA-гийн зүгээс хэрэв ажиллагаа бүтэлгүйтвэл нөхцөл байдал сүйрлийн хэмжээнд хүрэхгүй гэж үзэж байна. Ийм төрлийн хиймэл дагуул, сансрын аппаратууд тойрог замаас гарч, агаар мандлын нягт давхаргад орон шатаж устах тохиолдол тогтмол гардаг.
Гэвч энэ удаагийн даалгаврыг агентлаг зөвхөн нэг дуранг аврах оролдлого гэж харахгүй байна. Харин ирээдүйн сансрын техник ашиглалтын арга барилыг өөрчилж болох технологийн туршилт гэж үзэж байгаа юм.
Ирээдүйд сансрын аппаратуудыг шинээр солих бус засварлана
Одоогийн байдлаар сансрын аппаратын тойрог зам намсах, эд анги нь муудах, ажиллагааны хугацаа дуусах үед шинэ төхөөрөмж хөөргөх нь түгээмэл шийдэл байдаг. Гэвч энэ нь маш өндөр зардалтай.
Хэрэв LINK-ийн ажиллагаа амжилттай болвол ирээдүйд сансрын аппаратуудыг тусгай роботын тусламжтайгаар засварлах, үйлчилгээ хийх, өндөр тойрог зам руу шилжүүлэх боломж нээгдэнэ.
Ингэснээр шинэ хиймэл дагуул, дуран бүтээж хөөргөх зардлыг бууруулж, аль хэдийн ажиллаж буй шинжлэх ухааны миссүүдийг олон жилээр сунгах боломжтой болох юм.
Hubble дараагийн нэр дэвшигч байж магадгүй
Энэ ажиллагааны ач холбогдол Swift обсерваториор хязгаарлагдахгүй. Хэрэв технологи үр дүнтэй гэдгээ баталбал дараагийн том зорилго нь Hubble сансрын дуран байж магадгүй байна.
Hubble олон арван жилийн турш хүн төрөлхтөнд орчлон ертөнцийн хамгийн гайхалтай нууцуудыг нээж өгсөн. Гэвч түүний тойрог зам, насжилт, ирээдүйн ашиглалтын хугацаа ч NASA-гийн хувьд анхаарах сэдэв хэвээр байгаа юм.
Тиймээс Swift-ийг аврах ажиллагаа зөвхөн нэг обсерваторийн хувь заяаг шийдэхээс гадна сансрын обсерватори, хиймэл дагуулуудыг цаашид хэрхэн ашиглах талаарх шинэ загварыг турших чухал алхам болж байна.
Сансрын робот үйлчилгээний эрин ойртож байна
NASA энэ даалгаврыг зоригтой, эрсдэлтэй гэж тодорхойлж байгаа ч түүнийг ирээдүйн сансрын технологийн шинэ үе рүү хийх чухал алхам гэж үзэж байна.
Хэрэв робот сансрын аппаратууд тойрог замд ажиллаж буй дуран, хиймэл дагуулыг барьж, засварлаж, өндөрсгөж чаддаг бол сансрын техник ашиглалтын зарчим үндсээрээ өөрчлөгдөнө.
Ирээдүйд аппаратын тойрог зам намсаж эхлэх бүрт шинэ төхөөрөмж хөөргөх шаардлагагүй болж, оронд нь робот илгээж түүний ажиллагааг сунгах боломж бүрдэх юм. Swift-ийн аврах ажиллагаа энэ шинэ эрин эхлэх эсэхийг шалгах анхны том туршилтуудын нэг болж байна.
