Сансрын зураг тархи, харааны ойлголтын талаар шинэ асуулт үүсгэв
NASA-гийн Apollo 12 нислэгтэй холбоотой шинээр ил болсон архивын материалууд дахин анхаарал татаж байна. Зураг болон сансрын нисгэгчдийн ярианы бичвэрт ер бусын гэрлийн үзэгдлүүд тэмдэглэгдсэн бөгөөд тэдгээрийг “гялбаа”, “гэрлийн жижиг хэсгүүд” мэтээр дүрсэлжээ.
Эхэндээ энэ нь зөвхөн астрономийн нууц мэт санагдаж болох ч тархи судлал, мэдрэлийн шинжлэх ухааны хувьд өөр нэг чухал асуулт гарч ирж байна. Хүн экстрем нөхцөлд үл мэдэгдэх, дутуу мэдрэхүйн мэдээллийг хэрхэн тайлбарладаг вэ гэдэг нь энэ тохиолдлын гол сонирхол юм.
Тусгаарлалт, стрессийн үед харааны ойлголт өөрчлөгдөж болно
Apollo 12-ын сансрын нисгэгч буултын модулийн оптик телескопоор ажиглалт хийхдээ хөдөлж буй гэрлийн үзэгдлийг “сарнаас холдон нисэж байгаа мэт” хэмээн тодорхойлжээ.
Эхний тайлбаруудын нэг нь техникийн шалтгаан байв. Жишээлбэл, шингэн алдагдах, төхөөрөмжийн гэрэл ойх, эсвэл оптик системийн гаж нөлөө гэх мэт боломжуудыг авч үзсэн байна.
Дараа нь цахилгаан соронзон саатал, сансрын цацрагийн нөлөө зэрэг бусад хувилбарууд ч яригджээ.
Мэдрэл судлалын үүднээс хамгийн сонирхолтой нь сансрын нисгэгчийн тархи тусгаарлалт, жингүйдэл, өндөр стрессийн нөхцөлд танил бус гэрлийн өдөөлтийг хэрхэн боловсруулсан явдал юм.
Ийм орчинд оптик хуурмаг үзэгдэл, дохиог буруу тайлбарлах, түр зуурын ойлголтын өөрчлөлт үүсэх эрсдэл нэмэгддэг.
Хүний тархи яагаад “ер бусын зүйл” хардаг вэ
Хүний харааны систем зөвхөн дүрс хүлээн авдаггүй. Тархи ирж буй мэдээллийг идэвхтэй боловсруулж, дутуу хэсгийг нөхөж, танил хэлбэр, утга хайдаг.
Сансар шиг танил чиг баримжаа, тогтмол орчин байхгүй нөхцөлд энэ процесс илүү хүчтэй илэрч болно. Үүний улмаас санамсаргүй гэрлийн ойлт, техникийн артефакт, цацрагийн нөлөөг тархи зохион байгуулалттай объект мэт хүлээн авах боломжтой.
Неврологичдын тайлбарласнаар, энэ нь тархины урьдчилан таамаглах системтэй холбоотой. Тархи эмх замбараагүй мэдээлэл дундаас ч танил паттерн хайдаг. Тиймээс сансрын нисгэгчид төхөөрөмжийн гэрлийн ойлт эсвэл санамсаргүй гялбааг “хөдөлж буй объект” гэж ойлгох боломжтой юм.
Энэ нь анагаах ухааны хувьд чухал үзэгдэл үү
Анагаах ухааны талаас авч үзвэл ийм тохиолдлын үнэ цэн нь “нууцлаг гэрэл” өөрөө биш, харин хүний тархи экстрем нөхцөлд хэрхэн ажилладгийг харуулж байгаад оршино.
Сансар нь хүний ойлголт, мэдрэхүй, стрессийн хариу урвалыг судлах өвөрмөц лаборатори болдог.
Ийм ажиглалтууд дараах үзэгдлийг илүү сайн ойлгоход тусалдаг.
- харааны хуурмаг үзэгдэл
- танин мэдэхүйн алдаа
- тусгаарлалтын үед ойлголт хэрхэн өөрчлөгдөх
- стрессээс үүдэлтэй тархины идэвхийн өөрчлөлт
Эдгээр нь бэлтгэгдсэн мэргэжилтнүүд хүртэл ижил дохиог өөр өөрөөр тайлбарлаж болохыг харуулдаг.
Apollo 12 материалууд ер бусын зүйл нотлоогүй
Шинээр ил болсон Apollo 12-ын материалууд ер бусын эсвэл харь гаригийн гаралтай зүйл байсныг нотлох баримт өгөхгүй байна.
Гэхдээ эдгээр нь хүний бодит байдлыг хүлээн авах үйл явц хэр нарийн төвөгтэй болохыг харуулсан чухал баримт болж байна. Тодорхойгүй нөхцөлд тархи өөрөө “дүрс” бүтээж, үл мэдэгдэх өдөөлтийг танил объект мэт ойлгох боломжтой.
Анагаах ухаан, нейропсихологийн хувьд энэ нь нэг чухал санааг дахин сануулж байна. Заримдаа сансар огторгуйн тухай хамгийн сонирхолтой асуулт хүний тархийг судлахаас эхэлдэг.
