Наймдугаар сарын 12-нд шинжлэх ухааны “байгалийн лаборатори” нээгдэнэ
Ирэх долоо хоногт эрдэмтэд Нарны аймгийн хамгийн нууцлаг, хүчирхэг үзэгдлүүдийн нэг болох Нарны идэвхжлийг судлах ховор боломжтой болно. Наймдугаар сарын 12-нд Испанид харагдах Нарны бүтэн хиртэлтийн үеэр судлаачид Нарны соронзон орон, гаднах агаар мандал болон заримдаа Дэлхий дээрх амьдралд хүртэл нөлөөлдөг хүчтэй үзэгдлүүдийг ажиглах юм.
Нарны бүтэн хиртэлт өмнө нь ч шинжлэх ухаанд том нээлтүүд авчирч байсан. 1919 оны тавдугаар сарын 29-ний хиртэлтийн үеэр Британийн астрономич Артур Эддингтон Нарны таталцал алсын оддын гэрлийг хэрхэн муруйлгаж байгааг ажиглаж, Альберт Эйнштейний харьцангуйн онолыг батлах чухал нотолгооны нэгийг олж байв.
Одоо, зуун гаруй жилийн дараа, Нарны хиртэлт дахин эрдэмтдийн хувьд байгалийн туршилтын онцгой талбар болох гэж байна.
Эрдэмтэд Нарны “цаг агаар”-ыг судална
Хиртэлтийн үеэр судлаачдын гол анхаарал Нарны корона буюу гаднах агаар мандлын давхаргад төвлөрнө. Чухам энэ хэсэгт Нарны салхи, хүчтэй сансрын шуурга үүсэхэд нөлөөлдөг процессууд өрнөдөг.
Нар байнга цэнэгтэй бөөмсийн урсгал ялгаруулдаг. Заримдаа эдгээр урсгал нь асар том плазмын дэлбэрэлт болон хүчирхэгждэг. Ийм үзэгдэл Дэлхийд хүрэх үед хиймэл дагуулын ажиллагаанд доголдол үүсгэх, сансрын нисгэгчдэд эрсдэл учруулах, мөн туйлын туяаг илүү тод харагдуулах нөлөөтэй.
Францын Цөмийн энергийн комиссын астрофизикч Аллан Саша Брюны хэлснээр, судалгааны гол зорилго нь Нарны идэвхжлийг удирддаг физикийн механизмуудыг илүү сайн ойлгох юм. Ингэснээр эрдэмтэд Нар хэрхэн өөрчлөгдөж, төрсөн цагаасаа ирээдүйн мөхөл хүртэл ямар зам туулдгийг тайлбарлах илүү нарийн загвар бүтээхийг хүсэж байна.
Яагаад бүтэн хиртэлт ийм үнэ цэнтэй вэ
Судлаачдын хувьд Сарны хэмжээ, Дэлхийгээсх зай нь гайхалтай азтай давхцал юм. Сар Нарнаас ойролцоогоор 400 дахин жижиг боловч Дэлхийд 400 дахин ойр байрладаг. Энэ ховор сансрын зохицол нь Сарыг Нарны хурц гадаргууг бараг төгс халхлах боломжтой болгодог.
Ингэснээр ердийн үед харахад хэцүү байдаг Нарны гаднах агаар мандал ил гарч харагдана.
Корона сансарт ойролцоогоор 10 сая километр хүртэл сунадаг бөгөөд температур нь Цельсийн 2 сая хэм хүрч болно. Хачирхалтай нь, энэ давхарга Нарны гадаргуугаас хавьгүй халуун байдаг нь одон орон судлалын том оньсогуудын нэг хэвээр байна.
Коронаг судлахад хиртэлт онцгой давуу талтай
Эрдэмтэд ердийн үед Нарны коронаг хиймэл дагуул дээрх coronagraph гэх тусгай төхөөрөмжөөр судалдаг. Энэ төхөөрөмж Нарны хурц гэрлийг хиймлээр халхалж, гаднах давхаргыг харах боломж олгодог.
Гэвч Нарны бүтэн хиртэлт илүү нарийн давхаргуудыг ажиглах боломж өгдөг. Тухайлбал, хромосфер зэрэг Нарны агаар мандлын нимгэн бүсүүдийг байгалийн нөхцөлд харах ховор боломж бүрдэнэ.
Иймээс хэдхэн минут үргэлжлэх хиртэлт ч сансрын судалгаанд олон жилийн турш ашиглагдах үнэ цэнтэй өгөгдөл өгөх боломжтой.
Нарны шуурганы загварыг шалгана
Ажиглалтын ажилд Европын сансрын агентлагийн мэргэжилтнүүд ч оролцохоор байна. Тэд Нарны салхины мөн чанарыг илүү сайн ойлгохыг зорьж байгаа аж.
Судлаачдын өмнө тулгарч буй гол асуултуудын нэг нь Нарны шуурга яагаад тодорхой чиглэл, хурдтай хөдөлдөг, мөн тэдгээрийг илүү нарийн урьдчилан таамаглах боломж бий эсэх юм.
Solar Orbiter даалгаврын мэдээлэл аль хэдийн Нарны агаар мандлыг судлахад тусалж байгаа ч бүтэн хиртэлт нь одоогийн загварууд хэр зөв ажиллаж байгааг шалгах нэмэлт боломж өгнө.
ESA хиймэл хиртэлт үүсгэх технологи хөгжүүлж байна
Европын сансрын агентлаг мөн шинэ ажиглалтын технологи дээр ажиллаж байна. Жишээлбэл, Proba-3 даалгавар нь хоёр сансрын аппаратыг ашиглан сансарт хиймэл хиртэлт үүсгэх зорилготой.
Ингэснээр эрдэмтэд зөвхөн Дэлхий дээр тохиох богино хугацааны байгалийн хиртэлтэд найдахгүйгээр Нарны коронаг илүү удаан, илүү нарийвчлалтай судлах боломжтой болох юм.
Хиртэлт зөвхөн шинжлэх ухаан биш, урам зориг ч өгдөг
Судлаачдын хэлж буйгаар Нарны хиртэлт зөвхөн шинжлэх ухааны ач холбогдолтой үзэгдэл биш. Ийм мөчүүд хүмүүсийг сансар огторгуйг өөр өнцгөөс харахад урамшуулдаг.
Олон зууны турш Нарны физикчид, уран бүтээлчид, инженерүүд хиртэлтийн үеийг ашиглан Орчлон ертөнцийг илүү сайн ойлгож, шинэ технологи бүтээх санаа авсаар ирсэн.
Ирээдүйн даалгаврууд Сарны сүүдэрт шууд аппарат илгээж, Нарны коронаг илүү урт хугацаанд ажиглах боломжийг ч судалж магадгүй.
1 минут 40 секундийн хиртэлт их мэдээлэл өгч чадна
Наймдугаар сарын 12-ны Нарны бүтэн хиртэлт ердөө ойролцоогоор 1 минут 40 секунд үргэлжилнэ. Гэвч энэ богино хугацаа эрдэмтдэд Дэлхий дээрх амьдралыг өдөр бүр тэтгэж байдаг одыг илүү гүн ойлгоход туслах үнэ цэнтэй мэдээлэл өгөх боломжтой.
Нарны идэвхжил, соронзон орон, корона, сансрын шуургыг ойлгох нь зөвхөн одон орон судлалын асуудал биш. Энэ нь хиймэл дагуул, холбоо, сансрын нислэг, Дэлхийн технологийн аюулгүй байдалтай шууд холбоотой чухал судалгаа юм.
